Jump Aerospace 1-16 – Jo Torkjel Fenne

Genom sin skicklighet i att begagna slika reiskap kunna desse människor bestiga fjell, som eljest vore fullständigt otillgängliga, äfvensom rusa ned i de brantaste dalar, särskildt under vintertiden, skriv Olaus Magnus i 1555.

Han strekk seg langt ned i bakken, hører ein ikkje så ofte sagt lenger no. Med hælkappa låste i kandaharbindingar likna hopparen ein gardist, kan ein tenkje seg, som i 35˚C mistar medvitet, tippar over, og held på si stramme haldning inn i siste medvitsblink. Nó sviv hopparen mellom trea, lik some artar kåte ekorn. Å sveve gjer eit rikare luftrom enn å strekke seg, gjer eit vidare rom for alle moglege metaforar, similar, kjenningar. Hopp-kommenteringa er underleg reinska for desse. Hoppkommenteringa er smurd med hoppteknisk glider, som om ein uforvarande har rota seg inn på eit seminar for trenarar og utøvarar. Eg kjende ei som gjekk inn i feil garderobe. Ho blei berre ståande, og sa: Du you speak english? La folk frå feil område av livet vere ekspertkommentatorar, dei som er istand til å dra samanlikningar og sjå menneske sine smidige heilkræsj med lufta, vinden, oppdrifta, fallet, det skremmande, det valdsame, det forbløffande, i barndommen, med anna enn korrigeringsauge. Gje dei falne plass i bua.

Korleis det no har seg, hugsar eg eksplosivitet i låra og anna rørsle i TV-sendingar som stillbilete. Som om noko i meg har gjennomskoda dei 24 bileta i sekundet i ein gjengs videostrøym, medan slikt eg sjølv har opplevd er ei flytande kjensle av synestesi og kinestesi. Den blaute kulda opp i ermene, frykt blanda med ei vill glede øvst i skisporet når eg dreg ovarrennet opp berre halvmeteren, sola i skaresnøen og hoppet som kjem, no, no, alt i éi rørsle. Å kalle dette anten bilete eller film er å dra det for langt.

V-stil tydar viskelærstil. Alle tidlegare stilartar er viska ut og omkoda til  ein einaste, på same vis som Darwin P. Erlandsen foreslo å forenkle den norske litteraturhistoria til éin forfattar, Asbjørn Andersen. Stilartane  liknar kråketær i snø. På dei grå spora er «klassisk stil» rabla med blyant.

Asbjørn Andersen er óg eit utmerkt val i fall hopphistoria skal forenklast til éin hoppar.

Matti står i ro. Skiflygingsminnebileta er ikkje som andre bilete. Nykänen héng. Bileta frå normal- eller storbakke er gjerne skyti skrått framan-, og nedanfrå, i alle høve slik eg hugsar dei no, skrått, hopparen rama inn av bakken sin, slik ein tennisspelar er heldt på plass av kvitt krit. Alt er innafor idrottsramma. Skiflygingsbileta er ikkje innafor. Dei sprengjar. Attom hopparen er dei mørke trea, attom hopparen er grantretoppane og fliken av himmel. Sett skrått nedanfrå skjær Matti fram over kullina, meir som ryttarar i ein gamal westerfilm kjem til syne på ein åskam. Matti heng, ski smalare enn kroppen, som om han heile tida hallar vagt til eine sida. Herfra flygekroppen frå sida, følgd av følgjekamera, utstrekt mot skoglandskap, med Caspar David Friedrich og Goethe i same høgda, og ymse mytar om flygemenneske, om halvgudar og folk som lettar og tek hamen til ramnar og stjernar, i ein vill romantisk natur kor dyr kler seg i hanskar og hoppdress.

Det andre skiflygingsminnebiletet er Rolf Åge Berg mot ein blåleg grågrøn bakgrunn i Kulm skiflygingsbakke. RÅB har mista trykket, på det viset ein seier at nokon mistar trykket når dei dumpar ned i eit hol i lufta, turbulens seier ein vel, og RÅB tippar framover med heile øvre delen av seg, eller nedre delen heng att, kan det sjå ut som. Om lag slik eg sjølv køyrde tuppane i ei drive med laussnø ein vinter og slo salto før eg landa på ræva, men RÅB er enno høgt i svevkurva, og nedre delen av RÅB vrid på seg av di øvre delen har ei anna retning i seg. Vridninga kryssar skiane. RÅB si rørsle, sin styrt, let seg ikkje stane. Ikkje meir, berre hit. Skiflygingsminnebileta vil ikkje meir. Enno eit rørleg eller flytande minne med meg sjølv i hovudrolla tek over. Eg har ny blå sykkel, ein DBS med handbremse, eg testar bremsa, og flyg, kan eg seie, har alltid tenkt på det sånn, over styret og gnurar i grusen.

Om nokon hadde målt hastigheita i Nykänen sitt fall, ville Matti sin første lov – Nykänen sin eiga formel for gravitasjon – ha vori ei realitet. Sjølv om det er riktig at ein tung ting ikkje akselererar hurtigare enn ein lett, at det er tingen si overflata det kjem an på, og at det som kallast tyngdekraft ikkje er ei kraft, men eit bilete på eit objekt sin akselerasjon, er det noko med The Flying Finns som gjer at eg ventar meg eit «Nykänen og Galilei», på BBC, fortalt med Brian Cox si sobre røst som i Can we Make a Star on Earth? og What on Earth is Wrong with Gravity?  Kan hende ligg svaret i Matti sin store kjærleik for karaoke. Prøv å sei ordet karaoke så fort du berre kan fleire gongar etter kvarandre! Det lyd først kraoke, så kråke, sant? No er ikkje kråka ein namngjeten svevar, men óg kråka har sin fjærdrakt og sitt hole fugleskjelett, nett som Nykänen. Kråka er ein rein champion til å finne sugerøyr etterlate i smoothiesplastglas, stille seg på dei med begge beina, leggje hovudet på skakke, lirke nebbet inn i opningen og berre krakse i seg.

På kaféborda står kaffikrus, muffinspapir med muffinssmular, plastglas med stripar av smoothies o.l. Det bles. Stengjetid på kaféen i Kirkeveien. Ein serviett dreg seg frå stolbein til stolbein. Kråka har bestemd seg, ho hoppar langt og jamsides, og så eit kort hopp følgd av eit langt jump. Dei aude kaféborda sin prøvehoppar sprett opp på eit av dei, flaksar seg roleg, trippar over ein gaffel og trør på ein tallerkenkant som vippar opp i andre enden. Stjerten er dei hanskekledde handflatene, som vris på lik høgderor  og korrigerer ferda. Eit plastkrus rullar over ein bordkant. Kråka slepp seg ned, trør med begge føter på kanten av kruset, nappar, kraksar og krafsar  det med seg ut i veibana, hoppar seg veg til midtrabatten, og ståande i ein slags vindtunell nyt ho den søte hinna. Kråka kan ikkje konsentrere seg, er for mykje støy, trekken dreg i drakta, støv óg for mykje æsj av alt. Ho flaksar plastkruset med seg opp på taket og glepp det. Kruset trillar utfor, og fell med eit plastskrell ned på same kafébord kor det låg før kråkehoppet.

Eg kan sjå RÅB rette på skia, vri kroppen i lufttrommet over Kulm, spytte snus ved hundremetersmerket, få luft ved 120, fortsetje og fortsetje og aldri kome ned, vere Kafka sin indianer som løyser seg opp til ein skihoppar av luft, aldri leggje skia på hylla, som det no heiter, og kven legg sine hoppski på hylla. Dei tek for stor plass. Eg kan sjå RÅB, men det er vel berre meg.

Ah, okei, først nó veit eg at Nykänen med vilje hallar til ei side. Nykänen vrid sine Kneissl til eine sia, så dei er ei bereflate på utsida av kroppen si, Nykänen sine ski er i samklang med naturen sine ski. Nykänen bestemmer seg. Nykänen stuper seg inn i sideflyt. Ordet stupe kjem frå norrønt stúpa –  å stå i vêret. Nykänen står i godt vêr. Nykänen er berre redd for éi, mor si, Vieno. Nykänen sine ski flyt ved sida av han. Nykänen finn V-stilen sitt prinsipp utan V, er meir som å plystre ein ny lyd gjennom tannregulering.

Eg trudde og trudde, eg trudde at eg kunne fly. Det å tru hadde ikkje noko daydreaming ved seg då, hadde ikkje dårlege draumar i natta si, oh no no, eg var i ein slags pre-idrottstilstand tenkjer eg no, eit rom eg tråkka inn i, kor strikken mellom det som var kroppen min og det som var haldninga mi blei strekt på, ei utprøving av ei kraft, eit sprang, ei testflyging kan hende, i eit ope auge. Å hoppe frå kjellarluka, å gjere noko om att, og prøve å bli betre til akkurat dette som eg gjentek, ikkje bli overrumpla, som da eg pissa bakom døra ved trappeholet i sømne. Eg kan fly visste eg, og sjølv om eg deisar ned att, så flyg eg berre eg vil det nok og på rett vis, tenkte eg og fall i søvn.

Når Sondre Nordheim hoppar skjelv sjølv trea, skreiv avisene i Christiania.

Sitje godt, kjenne tårnet i fotsolane, opp kvart bein og samle tårnet midt i seg, gløyme seg og miste kanten, gleppe hoppet, miste lufta, sjå kulen trille unna, ha uryddig føring, korrigere, blafre med seg, justere med armar og hender, flaks, skjære igjennom svevkurva, faltura, ha eit kråkehopp, hei fara. Den minst tekniske skildringa, den om kråka, er falturilturaltura den mest catchy. Den skal vel tyde uryddig, men har du sett ei kråke brødfø seg og sine, og målt fuglen med auga, veit du at kråka er ein teknisk fugl. Når kråkemetaforen slepp til, er det fordi han er så kraa-kraa som han er.

I éi stilrørsle, ei vidareutvikling av Framoverstilen, roterte skihopparane med armane eller flaksa med dei lik fuglar. Slik vann Thullin Thams fra Ready det første olympiske hoppgullet i 1924 i St. Moritz. Stilen flaksa ut av bakkane på sluten av 1940-talet. Ein kan tenkje seg Da Vinci på Ready si klubbtrening med a mechanical wing device , ca. 1485, på skuldra, traske opp trappene til tårnet. Vidare ville mannen ha drege fram teikneblokk og raudkrit. Eit trenarsamarbeid mellom Da Vinci og Ready ville ha brakt nye skissar og mechanical devices til verda. Dét skulle eg gjerne vedde på, men  kan ikkje vedde på ei hypotese. Dei andre teamlegane i verdscupsirkuset i rennessansen ville óg ha søkt Olympiatoppen om cash til magivitenskapelege naturstudiar eller forskingsprosjekt som det heiter, vitskap og magi nó og. Nokre av desse folka merka seg kva for dyreartar som hadde særleg skarp høyrsel, og spikka kopiar av slike dyr, til dømes kaninar sine øyre.  Sia spente dei sanseorgana av tre fast på hovudet, og sa: No høyrer eg like skarpt som eg ville ha gjort dersom eg var slikt eit sprettent langøyra dyr.

Kvifor inneheld den tyske oversikta over Skisprungtechnik namn på seksten stilar, mens den norske oversikta over hoppstilar berre har namn på femten?

Jo Torkjel Fenne (f. 1968). Forfatter, billedkunster og audiopedagog. Utdannet ved Kunstakademiet i Oslo og Forfatterstudiet i Bø. Siste utgivelse: Statueveltere (2012).

Foto: Per H. Gylland

Les også: Hæsthauet 1-2. Jo Torkjel Fenne